To open form είναι μια πλατφόρμα διαλόγου και ανοιχτών εργαστηρίων που ιδρύθηκε και έχει τη βάση της στην Αθήνα. Τρεις φορές το χρόνο,
το open form προσκαλεί καλλιτέχνες να μοιραστούν με το κοινό τον εργαστηριακό τους χώρο και να συζητήσουν τις συλλογιστικές και μεθοδολογικές διαδικασίες που προσανατολίζουν τη δημιουργική τους πρακτική.
Το open form κινείται συνειδητά έξω από το θεσμικό πλαίσιο όπου παράγεται ο θεωρητικός λόγος και εκτίθενται τα έργα της σύγχρονης τέχνης. Αντίθετα, συνενώνει τον προσωπικό χώρο των καλλιτεχνών με τον δημόσιο και καλεί το κοινό να παραβρεθεί σε ένα πεδίο καλλιτεχνικής έμπνευσης, έρευνας και προετοιμασίας, αποσκοπώντας στη δημιουργία ενός ενδιάμεσου «τρίτου χώρου» που επιτρέπει την κοινωνική διάδραση και την ανταλλαγή γνώσης.
Το στούντιο ενός καλλιτέχνη μπορεί να εννοηθεί ως προέκταση των ιδεών, των οραμάτων, των παραισθήσεων και των ψευδαισθήσεών του στον υλικό κόσμο. Στο πλαίσιο της σύγχρονης καλλιτεχνικής πρακτικής, αποτελεί έναν μεταβατικό χώρο διαρκώς εναλλασσόμενων εικονικών, αφηρημένων και υλικών εκφάνσεων. Το open form υιοθετεί έναν ευρύ ορισμό του «εργαστηριακού χώρου» και ενδιαφέρεται πρωτίστως για το πώς αντιλαμβάνονται οι ίδιοι οι καλλιτέχνες τη σημασία και τη λειτουργία του. Οι καλλιτέχνες είναι ελεύθεροι να αποφασίσουν με ποιον τρόπο θα επικοινωνήσουν και θα αλληλεπιδράσουν με το κοινό – μέσω ενός περφόρμανς, μιας ανάγνωσης, παρουσίασης, ξενάγησης κ.ο.κ.
Το open form είναι ένα πείραμα που αποπειράται να κατανοήσει τις πρακτικές της σύγχρονης τέχνης αντιστρόφως. Αντί να εστιάζει στο τετελεσμένο έργο όπως αυτό παρουσιάζεται στον εκθεσιακό χώρο, επικεντρώνεται στα βήματα και στις αποφάσεις που προηγούνται της δημιουργίας του. Το open form εμπνέεται άμεσα από το έργο του Πολωνού αρχιτέκτονα Oskar Hansen, ο οποίος καθιέρωσε και ανέπτυξε τη φιλοσοφία της Ανοιχτής Μορφής.
Στο Διεθνές Συνέδριο Σύγχρονης Αρχιτεκτονικής (CIAM) στο Οτέρλο το 1959, ο Hansen πρότεινε μια ανοιχτή –δηλαδή φιλική, συμμετοχική και προσαρμοστική προς τους χρήστες– αρχιτεκτονική, σε αντιδιαστολή με την κλειστή αρχιτεκτονική του Λε Κορμπυζιέ. Η Ανοιχτή Μορφή αφορούσε μια σειρά αρχιτεκτονικών μηχανισμών, οι οποίοι θα έβρισκαν επίσης εφαρμογή στην αστική ανάπτυξη, στον σχεδιασμό, στην κοινωνία και την τέχνη γενικότερα. Σκοπός της Ανοιχτής Μορφής ήταν να δημιουργεί διασυνδέσεις ανάμεσα στις ανθρώπινες δραστηριότητες, τη ροή και το πλαίσιό τους, ενώ παράλληλα να ανταποκρίνεται και να προσαρμόζεται σε αυτές, ώστε να εξυπηρετεί τη λειτουργία τους. Για παράδειγμα, ο Χάνσεν οραματιζόταν το μουσείο σαν μια ευέλικτη και προσαρμοστική δομή, η οποία θα αναπτυσσόταν παράλληλα με την απρόβλεπτη πορεία που εκ φύσεως ακολουθεί η τέχνη.
Ο Hansen ήταν επίσης καθηγητής στο Τμήμα Γλυπτικής της Ακαδημία Καλών Τεχνών της Βαρσοβίας, όπου οργάνωνε εργαστήρια, ασκήσεις και εκδηλώσεις γύρω από την έννοια της Ανοιχτής Μορφής, προτρέποντας τους μαθητές του να αναστοχάζονται κριτικά την υποκειμενικότητα, τις πρακτικές τους και τους αόρατους περιορισμούς που επιβάλλονται στην αρχιτεκτονική, την κοινωνία και την τέχνη.
Για παράδειγμ ο Przemyslaw Kwiek κατέγραψε διαδοχικούς μορφολογικούς και υλικούς μετασχηματισμούς των γλυπτών του. Τα πρότζεκ του βασίζονται στη διαπίστωση ότι η καταγραφή της διαδικασίας αποτελεί καθαυτή ένα έργο τέχνης.



Λαμβάνοντας υπόψη την κριτική που άσκησε ο Χάνσεν στην ιεραρχική και αυταρχική σχέση ανάμεσα στον δημιουργό και τον παραλήπτη της τέχνης, το open form καλεί τους καλλιτέχνες να επικοινωνήσουν με το κοινό χωρίς τη μεσολάβηση των αντικειμένων και των έργων τους. Η επαφή μας με την τέχνη συνήθως περιορίζεται σε επισκέψεις εκθέσεων και ιστοσελίδων καλλιτεχνών, ή στην ανάγνωση σχετικών άρθρων και συνεντεύξεων που έχουν συνταχθεί από τρίτους. Αντίθετα, το open form φιλοδοξεί να κατανοήσει την καλλιτεχνική πρακτική εκ του σύνεγγυς, μέσα από τη γνωριμία και τον διάλογο με τους ίδιους τους καλλιτέχνες. Σε αυτό το σημείο, οφείλουμε να επισημάνουμε ότι μια επίσκεψη αγνώστων στον ιδιαίτερο χώρο ενός καλλιτέχνη συνιστά μια άσκηση δεκτικότητας και φιλοξενίας.
Το open form θέτει τέσσερις όρους στους συμμετέχοντες καλλιτέχνες:

1. Ο καλλιτέχνης να είναι παρών
2. Η έμφαση να δίνεται
στη διαδικασία και
όχι στο αποτέλεσμα
3. Προτεραιότητα
έχει η επικοινωνία
και όχι η έκθεση
4. Να μην εκτίθεται κανένα ολοκληρωμένο έργο εντός του εργαστηριακού χώρου.
Το open form, για να δημιουργήσει αυτή τη νομαδική πλατφόρμα, χρησιμοποιεί ως πλαίσιο αναφοράς τη θεωρία του Χάνσεν· ωστόσο, πηγή έμπνευσης του εγχειρήματος αποτελεί πρωτίστως η πόλη της Αθήνα και οι καλλιτέχνες της.
Το open form έχει πραγματοποιηθεί ήδη μία φορά στο παρελθόν και σκοπεύει να καθιερώσει την παρουσία του σε τριμηνιαία βάση.

Διοργάνωση: Ντενίζ Αραούζου
Mετάφραση:Κωνσταντίνος Κωνσταντίνου












«Όταν μιλάμε για τον χώρο, παραδοσιακά αναφερόμαστε στο υλικό περιβάλλον, στο πεδίο της αρχιτεκτονικής, του αστικού σχεδιασμού και σχεδίου. Κατά κύριο λόγο όμως, ο χώρος είναι το μέσο διά του οποίου οι άνθρωποι αλληλεπιδρούν με τον κόσμο και μεταξύ τους. Υπό αυτή την έννοια, ο χώρος δεν είναι απαραίτητα υλικός – είναι μάλλον ένα μέσο που επιτρέπει τη δημιουργία σχέσεων, που συνδέει, ενεργοποιεί, αναπαράγει και καταγράφει». (1)

«Η Ανοιχτή Μορφή πηγάζει θεωρητικά από τη διάταξη των σχέσεων μεταξύ υποκειμενικότητας και μορφής».(2)

«Η Ανοιχτή Μορφή δεν είναι απλώς μια θεωρητική ανακάλυψη των καιρών μας, αλλά πρωτίστως ένα συμπέρασμα που προέκυψε μέσα από την παρατήρηση υπαρκτών σχηματισμών».
(Oskar Hansen, 1959)
[3]










«Σε πολλά έργα αυτής της περιόδου, δεν υπάρχει σαφής διαχωρισμός ανάμεσα στο έργο τέχνης και στην καταγραφή του· αντίθετα, τα έργα δημιουργούν ένα τεταμένο πεδίο, όπου τίθεται υπό αμφισβήτηση η σχέση ανάμεσα στον οπτικό χώρο και στον χώρο του υλικού περιβάλλοντος». (4)





«Έξω από τα όρια του θεσμικού κομφορμισμού, η Ανοιχτή Μορφή απαιτεί μια ριζική εμπειρία της υποκειμενικότητας. Αυτή η “ριζική εμπειρία” βασίζεται στην έννοια της “φιλοξενίας” του Ντεριντά. Μέσω της έννοιας “φιλοξενίας”, ο Ντεριντά θέλησε να θεωρητικοποιήσει μια μη κανονική έννοια της φιλίας. Σύμφωνα με τον Ντεριντά, φιλοξενία είναι ο τρόπος που συσχετιζόμαστε με τον εαυτό μας και με τους άλλους. Σε αυτό το πλαίσιο, προτείνει μια “απροϋπόθετη φιλοξενία”, όπου η γνωριμία με έναν ξένο, ο τρόπος που θέτουμε τον εαυτό μας απέναντί του και η ανοιχτότητά μας προς αυτόν, δεν θα επιτελούνται υπό τους συμβατικούς περιορισμούς και τις συνθήκες που θα χαρακτήριζαν μια αναπάντεχη συνάντηση, η οποία είναι απροϋπόθετα ανοιχτή. Γενικά, η βασική προϋπόθεση της φιλοξενίας είναι η πρόσκληση. Ωστόσο, στην “απροϋπόθετη φιλοξενία”, το σημαντικότερο είναι να αποτολμήσουμε να δεχτούμε τον «ξένο», όποιος κι αν είναι. Η “απροϋπόθετη φιλοξενεία” είναι συνεπώς ένα ριζικό πείραμα». (5)
(1) Axel Wieder, «Works-for-Film and Open Form», στο: Axel Wieder and Florian Zeyfang (επιμ.), Open Form, Space, Interaction, and the Tradition of Oskar Hansen, Sternberg Press: Berlin, 2014, σ. 52.
(2) Pelin Tan, «Open Form as a Possibility of Radical Experience», στο: Axel Wieder and Florian Zeyfang (επιμ.), Open Form, Space, Interaction, and the Tradition of Oskar Hansen, Sternberg Press: Berlin, 2014, σ. 150.
(3) Oskar Hansen, «Open Form Manifesto», Poland, 1959, όπως παρατίθεται στο: Pelin Tan, «Open Form as a Possibility of Radical Experience», στο: Axel Wieder and Florian Zeyfang (επιμ.), Open Form, Space, Interaction, and the Tradition of Oskar Hansen, Sternberg Press: Berlin, 2014, σ. 150.
(4) Axel Wieder, Florian Zeyfang, «Introduction», στο: Axel Wieder and Florian Zeyfang, Open Form, Space, Interaction, and the Tradition of Oskar Hansen, Sternberg Press: Berlin, 2014, σ. 12.
(6) Pelin Tan, «Open Form as a Possibility of Radical Experience», στο: Axel Wieder and Florian Zeyfang (επιμ.), Open Form, Space, Interaction, and the Tradition of Oskar Hansen, Sternberg Press: Berlin 2014, σ. 150.


home